30 bài thuốc đông y
BÀI 30: NHỊ TRẦN THANG (二陳湯)
Th12
1. Thành phần – Liều lượng
-
Bán hạ: 200g
-
Trần bì: 200g
-
Bạch linh: 120g
-
Cam thảo: 60g
2. Nguồn gốc
Phương xuất xứ từ “Thái bình huệ dân hòa tễ cục phương” – triều Tống.
Được mệnh danh là “Tổ phương của phép hóa đàm”, tức bài gốc để tạo nên hàng trăm phương chữa đàm thấp, ho đờm, buồn nôn, chóng mặt.
Câu ca: “Trị đàm tất dùng Nhị Trần làm chủ, biến hóa vô cùng.”
3. Công năng – Chủ trị
-
Công năng: Táo thấp hóa đàm, lý khí hòa trung, kiện tỳ trừ thấp.
-
Chủ trị:
-
Đàm thấp ứ đọng ở trung tiêu (tỳ vị).
-
Ho đờm nhiều, đờm trắng loãng, dễ mệt, ăn kém, chóng mặt, buồn nôn.
-
Lưỡi trắng nhớt, mạch hoạt.
-
Ứng dụng: viêm phế quản mạn, ho đờm dai, viêm xoang, rối loạn tiêu hóa, chóng mặt tiền đình, béo phì do thấp trệ.
-
4. Giải thích theo lý luận Đông y
Đàm thấp sinh ra khi:
“Tỳ hư, vận hóa kém → thấp tụ lại thành đàm.”
Muốn trị phải kiện tỳ táo thấp, hóa đàm, lý khí.
Cấu trúc bài thuốc:
| Thành phần | Vai trò | Tác dụng chính |
|---|---|---|
| Bán hạ | Quân (chủ dược) | Táo thấp hóa đàm, giáng nghịch chỉ ẩu (trừ nôn, giảm đờm) |
| Trần bì | Thần | Lý khí kiện tỳ, phối hợp Bán hạ để hành khí, hóa thấp, tan đàm |
| Bạch linh | Tá | Kiện tỳ lợi thấp, trừ ẩm, giúp khô ráo trung tiêu |
| Cam thảo | Sứ | Hòa trung, điều hòa các vị, giảm kích ứng của Bán hạ |
→ Toàn phương: “Hóa đàm từ gốc – tức kiện tỳ, táo thấp, lý khí.”
5. Ứng dụng lâm sàng hiện đại
-
Công dụng:
-
Tăng hoạt động tiêu hóa, chống buồn nôn.
-
Giảm tiết dịch nhầy trong phế quản, chống viêm.
-
Cải thiện tiền đình và tuần hoàn máu não.
-
Giảm béo do rối loạn chuyển hóa đàm thấp.
-
-
Ứng dụng thực tế:
-
Ho đờm trắng, đờm loãng, nhiều bọt.
-
Buồn nôn, nôn mửa, chóng mặt, hoa mắt.
-
Viêm phế quản mạn, hen phế quản thể đàm thấp.
-
Rối loạn tiêu hóa, đầy bụng, ợ hơi.
-
Mụn trứng cá, da nhờn, tỳ thấp sinh đàm.
-
Chóng mặt tiền đình, ù tai, mệt mỏi.
-
6. Cách dùng – Cách sắc
-
Sắc 1 thang với 700ml nước, đun nhỏ còn 250–300ml, chia 2 lần uống/ngày.
-
Uống ấm, sau ăn 30 phút.
Gia giảm:
-
Ho nhiều đờm: thêm Tô tử, Tiền hồ, Tang bạch bì.
-
Đàm vàng, đặc: thêm Hoàng cầm, Qua lâu.
-
Buồn nôn, nặng đầu: thêm Trúc nhự, Hoắc hương.
-
Khó tiêu, đầy hơi: thêm Sa nhân, Hương phụ.
-
Tiền đình rối loạn: thêm Câu đằng, Thiên ma.
7. Lưu ý – Kiêng kỵ
-
Không dùng cho người âm hư hỏa vượng, đờm vàng, miệng khô.
-
Không dùng cho ho khan không có đờm, ho khan ra máu.
-
Kiêng đồ lạnh, đồ dầu mỡ, rượu bia, nước đá.
8. Câu phú dễ nhớ
“Bán Trần Linh Thảo hợp hay,
Táo thấp hóa đàm, khí thuận bay.
Đàm thấp vị hư đều trị hết,
Cổ kim hóa đàm gốc từ đây.”
