BÀI 24: THẬP TOÀN ĐẠI BỔ THANG (十全大補湯)

1. Thành phần – Liều lượng

• Đẳng sâm 12g

• Bạch linh 12g

• Bạch truật 12g

• Cam thảo chích 6g

• Đương quy 12g

• Bạch thược 12g

• Xuyên khung 8g

• Thục địa 12g

• Hoàng kỳ 12g

• Nhục quế 4g

---

2. Nguồn gốc

Phương xuất xứ từ “Hòa tễ cục phương” (thời Tống).
Là Bát Trân Thang (Tứ Quân Tử Thang + Tứ Vật Thang) gia thêm Hoàng kỳ và Nhục quế, nên gọi là “Thập Toàn Đại Bổ” — tức là “mười vị thuốc đại bổ, toàn diện khí huyết âm dương.”

---

3. Công năng – Chủ trị

• Công năng: Ích khí bổ huyết, ôn dương cố biểu, điều hòa tạng phủ.

• Chủ trị:

  • Khí huyết đều hư, dương khí suy, cơ thể mệt mỏi, ăn kém, sắc mặt nhợt, tay chân lạnh.

  • Ứng dụng: suy nhược cơ thể, thiếu máu, hồi phục sau bệnh nặng, hậu sản, người cao tuổi yếu sức, lạnh tay chân, huyết áp thấp, miễn dịch yếu.

---

4. Giải thích theo lý luận Đông y

Phép trị dựa trên nguyên lý:

“Khí huyết song hư, tất dương khí bất túc; bổ khí huyết, phải trợ dương để vượng hóa sinh.”

Cấu trúc bài thuốc:

(1) Bát Trân Thang – gốc song bổ khí huyết:

• Đẳng sâm, Bạch truật, Bạch linh, Cam thảo: kiện tỳ ích khí, điều hòa trung tiêu.

• Thục địa, Đương quy, Bạch thược, Xuyên khung: bổ huyết, dưỡng huyết, điều kinh, hoạt huyết.

(2) Hai vị gia thêm:

• Hoàng kỳ: tăng bổ khí mạnh hơn, giúp khí sinh huyết, nâng dương, cố biểu, sinh cơ.

• Nhục quế: ôn thận trợ dương, hành huyết, thông mạch, làm ấm cơ thể.

→ Toàn phương phối hợp tạo nên bổ khí huyết mà không trệ, ôn dương mà không khô, là bài “bổ hư chi hư” – dành cho người cực kỳ suy yếu.

---

5. Ứng dụng lâm sàng hiện đại

• Công dụng:

  • Tăng sinh máu, phục hồi thể lực, cải thiện tim mạch.

  • Củng cố hệ miễn dịch, tăng sức đề kháng.

  • Kích thích tiêu hóa, ăn ngon, ngủ tốt, da hồng hào.

  • Bổ dưỡng sinh lý, chống lão hóa, phục hồi sau phẫu thuật, hóa trị.

• Ứng dụng thực tế:

  • Người mệt mỏi, ăn ngủ kém, huyết áp thấp.

  • Phụ nữ sau sinh, rối loạn nội tiết, kinh ít.

  • Nam giới suy nhược, sinh lý yếu, lạnh chân tay.

  • Người già yếu, người bệnh mãn tính, sau đột quỵ.

---

6. Cách dùng – Cách sắc

• Sắc 1 thang với 800ml nước, đun nhỏ lửa còn 300ml, chia 2 lần uống trong ngày.

• Uống ấm sau bữa ăn.

• Gia giảm:

  • Thiếu máu nặng: tăng Thục địa, Đương quy.

  • Ăn kém, đầy bụng: giảm Thục địa, thêm Trần bì, Sa nhân.

  • Mất ngủ: thêm Toan táo nhân, Viễn chí.

  • Lạnh tay chân: tăng Nhục quế, thêm Phụ tử chế.

---

7. Lưu ý – Kiêng kỵ

• Không dùng cho người đang sốt, cảm mạo, có triệu chứng thực nhiệt hoặc thấp trệ.

• Người huyết áp cao, tiểu đường, hoặc phụ nữ đang hành kinh nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.

• Hạn chế rượu, cà phê, đồ cay nóng khi đang uống thuốc.

---

8. Câu phú dễ nhớ

“Bát Trân thêm Quế, Hoàng Kỳ,
Khí huyết song bổ, ôn dương trị hư.
Người suy yếu, máu hư, khí tổn,
Thập Toàn Đại Bổ — dưỡng cả âm dư.”