BÀI 1: QUẾ CHI THANG (桂枝湯)

1. Thành phần – Liều lượng

• Quế chi (vỏ quế) 12g

• Bạch thược 12g

• Cam thảo 6g

• Đại táo 4 quả

• Sinh khương (gừng tươi) 4g

2. Nguồn gốc

Bài thuốc xuất xứ từ “Thương hàn luận” – bộ y thư kinh điển của Trương Trọng Cảnh (đời Hán), được xem là phương đầu tiên trong hệ thống các bài thuốc phát biểu giải cơ.

---

3. Công năng – Chủ trị

• Công năng: Giải cơ phát biểu, điều hòa dinh vệ.

• Chủ trị:

  • Cảm mạo phong hàn biểu hư (ra mồ hôi, sợ gió, sợ lạnh, sốt nhẹ, đau đầu, mạch hoãn).

  • Cơ thể suy yếu, dễ cảm, ra mồ hôi tự nhiên, chân tay lạnh, sợ gió.

  • Một số chứng hậu sinh lý như sau sinh sốt nhẹ, cảm lạnh, phong hàn gây đau mình mẩy.

---

4. Giải thích theo lý luận Đông y

Trong Đông y, “thái dương phong hàn” là bệnh ở phần biểu, tà phong hàn xâm nhập khiến dinh vệ mất điều hòa.

• Dinh (營) là phần huyết, Vệ (衛) là phần khí bảo vệ cơ thể.

• Khi phong hàn phạm biểu, dinh yếu, vệ mạnh, phát sốt, sợ gió, mồ hôi ra, mạch hoãn.

Bài thuốc dùng:

• Quế chi: Phát biểu, giải cơ, thông dương, điều hòa dinh vệ.

• Bạch thược: Dưỡng dinh, liễm âm, giúp cân bằng với quế chi.

• Cam thảo: Điều hòa các vị, ích khí trung tiêu.

• Sinh khương: Ôn trung, tán hàn, giúp quế chi phát biểu.

• Đại táo: Bổ tỳ vị, điều hòa dinh vệ, bảo vệ khí huyết.

→ Ngũ vị tương phối, tạo thế “phát tán mà không hao, bổ mà không trệ”, điều hòa âm dương giữa dinh và vệ.

---

5. Ứng dụng hiện đại

• Dùng cho người dễ cảm lạnh, cơ địa yếu, mồ hôi tự ra, tay chân lạnh.

• Các bệnh: cảm mạo do lạnh, cúm nhẹ, viêm mũi dị ứng, sốt nhẹ sau sinh, đau đầu do gió lạnh, đau cổ vai gáy do phong hàn.

• Trong một số nghiên cứu của Nhật Bản, Quế Chi Thang được chứng minh có tác dụng điều hòa miễn dịch, tăng lưu thông máu ngoại vi và giảm viêm.

---

6. Cách sắc – Cách dùng

• Sắc 1 thang với 600ml nước, đun nhỏ lửa còn 200ml.

• Chia 3 lần uống trong ngày, uống lúc còn ấm, sau khi ra ít mồ hôi thì nghỉ thuốc.

• Kiêng gió lạnh, giữ ấm cơ thể khi dùng.

---

7. Lưu ý – Kiêng kỵ

• Không dùng cho người không ra mồ hôi hoặc sốt cao, sợ lạnh, không mồ hôi (biểu thực hàn) → chuyển dùng Ma Hoàng Thang.

• Không dùng khi ra mồ hôi nhiều, người quá hư nhược.

• Phụ nữ có thai cần thận trọng, hỏi ý kiến thầy thuốc.

---

8. Câu phú dễ nhớ

“Quế Thược Cam Thảo Khương Táo đồng,
Giải cơ phát biểu trị phong thông.
Dinh vệ điều hòa tà khí tán,
Cảm phong hàn nhẹ uống là xong.”